Zaburzenia obrazu ciała u mężczyzn. Dlaczego temat nie dotyczy tylko kobiet

Czym jest obraz ciała

Obraz ciała to nie tylko to, jak ktoś widzi swoją sylwetkę. Obejmuje też myśli o wyglądzie, emocje związane z ciałem, sposób interpretowania sygnałów z ciała oraz zachowania, które mają zmniejszyć napięcie. Może dotyczyć masy ciała, umięśnienia, skóry, włosów, twarzy, wzrostu albo konkretnej części ciała.

U wielu osób niezadowolenie z wyglądu pojawia się okresowo. Problem może zaczynać się wtedy, gdy wygląd zajmuje bardzo dużo miejsca w myślach, wpływa na relacje, jedzenie, aktywność fizyczną, pracę, bliskość albo decyzje społeczne. Nie musi to od razu oznaczać zaburzenia, ale może być sygnałem, że warto przyjrzeć się temu uważniej.

Jak zaburzenia obrazu ciała mogą wyglądać u mężczyzn

U mężczyzn trudności z obrazem ciała nie zawsze są opisywane jako wstyd przed wyglądem. Czasem pojawiają się jako presja, żeby być bardziej umięśnionym, szczuplejszym, bardziej wyrzeźbionym, silniejszym albo stale w formie. Dla części osób ciało staje się projektem, który nigdy nie jest wystarczająco dobry.

To ważne, bo troska o zdrowie, sport i odżywianie same w sobie nie są problemem. Sygnałem ostrzegawczym może być dopiero koszt: lęk przed odpoczynkiem, utrata elastyczności, unikanie ludzi, silne poczucie winy po jedzeniu, przymus sprawdzania ciała albo poczucie, że wygląd decyduje o wartości człowieka.

Dlaczego u mężczyzn łatwo to przeoczyć

Stereotyp mówi, że trudności z obrazem ciała dotyczą głównie kobiet. To może sprawiać, że mężczyźni rzadziej nazywają swój wstyd, mniej chętnie mówią o jedzeniu i wyglądzie albo traktują cierpienie jako brak dyscypliny. Czasem także otoczenie widzi tylko trening, dietę lub dbanie o formę, a nie napięcie, które za tym stoi.

Inny problem polega na tym, że męskie ideały wyglądu bywają przedstawiane jako zdrowie, sprawczość i sukces. Presja nie musi dotyczyć tylko chudości. Może dotyczyć jednocześnie niskiego poziomu tkanki tłuszczowej, dużej muskulatury, siły i stałej kontroli. Taki ideał jest trudny do utrzymania i u części osób może nasilać poczucie, że ciało ciągle wymaga poprawy.

Co podtrzymuje napięcie wokół wyglądu

Najczęściej napięcie utrwala się przez błędne koło. Najpierw pojawia się myśl, że z ciałem jest coś nie tak. Potem przychodzi przymus sprawdzenia, porównania, poprawienia albo ukrycia wyglądu. Przez chwilę może być lżej, ale mózg uczy się, że ulgę daje tylko kolejna kontrola. W efekcie próg niepokoju może się obniżać.

Sprawdzanie ciała może przyjmować różne formy: patrzenie na konkretną część ciała, robienie zdjęć porównawczych, dotykanie mięśni, mierzenie obwodów, częste ważenie się albo pytanie innych, czy wygląd się zmienił. Unikanie może wyglądać odwrotnie: ktoś rezygnuje z basenu, randek, zdjęć, jasnych ubrań, wspólnych posiłków albo spotkań po treningu.

Co może pomóc, gdy wygląd zajmuje za dużo miejsca

Pierwszym krokiem nie musi być radykalna zmiana wyglądu. Często bardziej pomocne bywa zauważenie, co dzieje się przed sprawdzaniem ciała i po nim. Warto zapisać, kiedy pojawia się napięcie, co je wywołuje, jak długo trwa ulga po sprawdzeniu i co dzieje się z nastrojem po porównywaniu.

Pomocne może być też oddzielenie troski o ciało od przymusu kontroli. Troska zwykle zostawia przestrzeń na odpoczynek, relacje, sen, jedzenie i elastyczność. Przymus coraz częściej zawęża życie: trzeba trenować mimo bólu, unikać jedzenia, ukrywać ciało albo planować dzień wokół wyglądu.

W przypadku nasilonej dysmorfofobii lub zaburzeń odżywiania wsparcie powinno być dobrane przez specjalistę. W praktyce może obejmować konsultację psychologiczną, psychoterapię, konsultację psychiatryczną, wsparcie dietetyczne prowadzone w bezpieczny sposób albo opiekę lekarską, jeśli pojawiają się konsekwencje somatyczne.

Kiedy warto szukać wsparcia

Warto rozważyć konsultację, jeśli myśli o wyglądzie wracają codziennie, trudno je przerwać albo zaczynają wpływać na jedzenie, trening, pracę, relacje, bliskość, sen lub nastrój. Pomoc jest szczególnie ważna, gdy pojawia się unikanie ludzi, silny wstyd, poczucie bezwartościowości, przymus ćwiczeń mimo bólu, restrykcyjne jedzenie albo sięganie po środki mające szybko zmienić wygląd.

Specjalista nie musi od razu stawiać diagnozy. Dobra konsultacja może pomóc rozróżnić, czy chodzi o przejściowy kryzys samooceny, utrwalony wzorzec kontroli, dysmorfofobię, trudności z jedzeniem, lęk, depresję czy inny problem wymagający osobnego wsparcia.